เหตุผล-หัวใจ
โดย สรกล อดุลยานนท์
(ที่มา คอลัมน์ สถานีความคิด หนังสือพิมพ์มติชนรายวัน ฉบับประจำวันที่ 1 มกราคม 2554)
เคยได้ยินชื่อ “ประมวล เพ็งจันทร์” ไหมครับ
เขาเป็นอาจารย์ที่สอนวิชาปรัชญา ที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
วิชาปรัชญาที่มุ่งให้มนุษย์ยอมรับในหลัก “เหตุผล”
“ประมวล” เขียนหนังสือเล่มหนึ่งที่ดังมาก
“เดินสู่อิสรภาพ”
เป็นประสบการณ์ในช่วงที่เขาค้นหาคำตอบของชีวิตด้วยการเดินจากเชียงใหม่ไปเกาะสมุย
การเดินเท้าทางไกลทำให้เขาเข้าใจความเป็นมนุษย์ เข้าใจตัวเองในมุมที่เขาไม่เคยรู้มาก่อน
อีกครั้งหนึ่ง “ประมวล” เดินทางไกลกับขบวนธรรมยาตราสู่ 3 จังหวัดชายแดนใต้ ซึ่งมี “คนเสื้อแดง” และ “คนเสื้อเหลือง” กลุ่มหนึ่งร่วมเดินเท้าไปด้วย
จากความขัดแย้งในวันเริ่มต้นในเรื่องเล็กๆ น้อยๆ เช่น คนเสื้อแดง ไม่ยอมให้สมณะแห่งสันติอโศกเดินนำหน้า เพราะไม่อยากเดินตาม “คนเสื้อเหลือง”
ขณะที่ “คนเสื้อเหลือง” ก็ไม่ยอมให้ “คนเสื้อแดง” โพกผ้าสีแดง
ในที่สุด “คนเสื้อแดง” ก็ยอมเอาผ้ามาพันคอแทนโพกหัว
ความขัดแย้งเริ่มคลี่คลาย เมื่อ 2 ฝ่ายได้ใช้ชีวิตร่วมทุกข์ร่วมสุขกัน
แม้จะคิดแตกต่างกัน แต่เห็นอกเห็นใจกันมากขึ้น
“ประมวล” ให้สัมภาษณ์นิตยสาร ค.คน ถึงเหตุการณ์หนึ่งทีทำให้เขาน้ำตาซึม
“คนเสื้อแดง” เท้าบวม
ชาวสันติอโศกคนหนึ่งก็เอายามาทาและนวดเท้าให้
วันต่อมามีคนนำเครื่องนวดเท้ามาให้คณะที่เดิน ซึ่งต้องใช้ผ้ารองเท้าก่อนเข้าเครื่องนวด
“คนเสื้อเหลือง” เจ็บเท้าก็อยากจะนวด แต่ไม่มีผ้ารองเท้า หันไปถามเพื่อน เพื่อนก็ไม่มี
“คนเสื้อแดง” ยืนนิ่งอยู่พักหนึ่ง ก่อนจะถอดผ้าสีแดงที่พันคอออกมา และยื่นผ้าสีแดงให้กับ “คนเสื้อเหลือง” แล้วพูดทีเล่นทีจริง
“เอ้า ไหนๆ ก็เหยียบย่ำกันมามากแล้ว ก็ย่ำมันเสียให้พอ”
แม้จะเป็นการสะท้อนความรู้สึกที่ป็นผู้ถูกกระทำมาโดยตลอด แต่ก็เป็นคำเสียดสีแบบขำ-ขำ
เพราะเขาไม่ได้เกลียด “คนเสื้อเหลือง” คนนั้นแล้ว
เช่นเดียวกับ “คนเสื้อเหลือง” ที่นวดเท้าให้ “คนเสื้อแดง”
ทุกคนก้าวข้ามเรื่อง “เหตุผล” ความผิดถูกที่มีมาตรฐานแตกต่างกัน
เปลี่ยนมาใช้มาตรฐานใหม่ คือ ความเห็นอกเห็นใจกัน
ยังคิดแตกต่างกัน แต่เข้าใจกัน และไม่เกลียดกัน
จากความเข้าใจความเป็นมนุษย์หลังการเดินหลายครั้ง
“ประมวล” ตัดสินใจขอโทษนักศึกษาที่เคยลงเรียนวิชาปรัชญากับเขา
ขอโทษที่บังคับให้นักศึกษาใช้เหตุผลมากเกินไป
ข้อสรุปของ “ประมวล” ก็คือ “เหตุผล” มีเพียงแค่ “พอใช้” แต่อย่ามีมากล้นเกินไป จนลืมเรื่อง “ความรู้สึก”
ครับ ปัญหาความขัดแย้งในเมืองไทยวันนี้ ไม่มีทางสมานฉันท์และปรองดองได้ เพราะเรายึดแต่หลัก “เหตุผล” และ “กฎหมาย” จนลืมเห็นอกเห็นใจกัน
ใช้ “สมอง” จนลืมใช้ “หัวใจ”
ปีใหม่นี้ ผมหวังเพียงว่า “อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ” ที่จบสาขาวิชาปรัชญาการเมืองและเศรษฐศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด จะปลีกเวลาในช่วงวันหยุดปีใหม่สัก 1 ชั่วโมง ไปขอความรู้จากอาจารย์ประมวล
ไม่ใช่ความรู้เรื่อง “ปรัชญา”
แต่เป็นความรู้เรื่อง “ความเป็นมนุษย์”
มนุษย์ที่มี “ความรู้สึก” และมองคนที่คิดต่างด้วยความเห็นอกเห็นใจ
ไม่ใช่คิดเอาชนะด้วย “เหตุผล” หรือ “วาทศิลป์”
บางทีเมืองไทยในปี 2554 อาจดีขึ้น
สวัสดีปีใหม่ แบบไม่มีเหตุผลครับ
